راهكارهاي كاهش علفهاي هرز در فضاي سبز

راهكارهاي كاهش علفهاي هرز در فضاي سبز
مقدمه
          باتوجه به زندگي ماشيني امروزي و فشارهاي روحي و رواني ناشي از آن و دور بودن محيطهاي زندگي از طبيعت ، بشر امروزي بيش از پيش احتياج به پناه بردن به طبيعت و فضاي سبز و برخورداري از آرامش آنرا دارد . اهميت فضاي سبز بدليل ويژگيهاي خاصي است كه ميتوان از نظر ظاهر ، كاركرد ،....بررسي نمود . از لحاظ ظاهر ،رنگ سبز آن مايه آرامش و از نظر كارآيي علاوه بر اينكه باعث تلطيف هوا و جذب گرد و غبار محيطهاي شهري ميگردد باعث جذب صدا و كاهش آلودگي صدا نيز ميگردد . از جمله ديگر خصوصيات فضاي سبز مكاني براي بازي كودكان و فضايي براي خلوت گزيني و پناه بردن شهروندان به محيطي ساكت وبدور از سر وصداي شهر ميباشد . بنابراين براي ادامه پيداكردن حيات در شهرها     و پويايي زندگي در آن بايد علاوه بر اينكه   به هر طريق ممكن   فضاي سبز را حفظ نماييم . بايد به فكر گسترش آن نيز بوده و كيفيت فضاي سبز را نيز فراموش ننماييم . براي حفظ شادابي و طراوت فضاي سبز بايد عوامل زيان آور آنرا شناسايي و به مبارزه با آنها بپردازيم . يكي از عواملي كه باعث نازيبا شدن فضاي سبز ميگردد وجود علفهاي هرز در آن ميباشد كه علاوه بر ظاهري زشت در فضاي سبز باعث تضعيف و در نهايت در بعضي موارد از بين رفتن آنها خواهد شد كه بايد به طرق مختلف آنها را از بين ببريم .  
علفهاي هرز 
         
        علفهاي هرزبه تمامي گياهان خودرو در مزارع ، باغات ، پاركها و....اطلاق ميشود كه به عنوان كشت اصلي و هدف نبوده و به عنوان مهمانهاي نا خوانده ايي هستند كه با تغذيه از مواد غذايي خاك بزرگ شده و با گياهان اصلي براي جذب آب ، مواد غذايي، نور و....رقابت مي نمايند واجازه رشد به نهالهاي جوان نميدهند . نام علف هرز گمراه كننده بوده و به عنوان گياهي بي فايده تلقي ميگردد كه بايستي حتما كنترل گردد درحالي كه يك گياه امكان دارد در يك منطقه به عنوان علف هرز و در منطقه ديگري گياه زيبا و مفيدي باشد .به عنوان مثال بارهنگ و يا شيرين بيان دريك مكان به عنوان علف هرز و در منطقه ايي ديگر جهت استفاده درپزشكي كشت شوند .گياه ديگري كه دركنار هر جوي آب رشد مينمايد پونه ميباشد كه يكي از گياهان مهم در پزشكي بوده و هر ساله عصاره آن وارد كشور ميگردد ولي ما به عنوان علف هرز آنرا حذف مينماييم . البته وجود علفهاي هرز در عرصه هاي منابع طبيعي ميتواند بسيار مفيد باشد زيرا با داشتن سيستم ريشه ايي عميق و گسترده از فرسايش آبي و بادي زمين جلوگيري نموده و به عنوان غذا نيزمورد تغذيه دامهاي اهلي و حيوانات منطقه قرار ميگيرند .البته برخي از علفهاي هرز نيز به اقتصاد اهالي منطقه كمك شاياني مينمايند از جمله گونه هاي مختلف سازو كه در صنايع دستي كاربرد دارد و يا علفهاي هرزي كه به عنوان داروهاي گياهي توسط اهالي برداشت ميشوند و در ضمن اينكه در تحقيقات ژنتيكي نيز از وجود علفهاي هرز استفاده ميشود.وجود علفهاي هرز باعث بوجود آمدن خسارتهايي به فضاي سبز ميشود كه از جمله رقابت با گياهان اصلي براي بدست آوردن مواد غذايي، آب و نور است كه خود اين امر باعث تضعيف گياهان اصلي ميشود.
علف هرز گياهي است كه قدرت سازگاري زيادي داشته ودر يك منطقه به دليل تنازع بقا از سيستم ريشه ايي قوي و توسعه عمودي و افقي زياد بر خوردار بوده  و كل مواد غذايي جذب شده توسط آنها به مصرف خود گياه نميرسد وحدود 60 الي 70 درصد آن در ريشه ، ساقه و غده علف هرز ذخيره شده و براي رشد سالهاي بعد مورد استفاده قرار ميگيرد.
        علفهاي هرز باعث خسارت به ابنيه و سازه هاي عمراني اطراف باغچه هاي فضاي سبز نيز ميشوند از جمله رشد مرغ در آسفالت و سنگ فرشهاي پياده روها را ميتوان نام برد. بسياري از مردم نيز به دانه گرده برخي از علفهاي هرز حساسيت نشان داده و به آلرژي گياهي و يا آسم مبتلا ميشوند .  
        علفهاي هرزبه روشهاي مختلفي در يك منطقه گسترش پيدا مينمايند كه ميتوان به موارد زير اشاره نمود :
-                         آلوده بودن خاكهاي زراعي تخليه شده در باغچه ها به بذور علف هاي هرز
-                         پوسيده نبودن كودهاي دامي استفاده شده در فضاي سبز و آلوده بودن آنها
-                         استفاده از بذور بوجاري نشده گلهاي كشت شده در فضاي سبز
-                         عدم مبارزه به موقع با علفهاي هرز
-                         انتقال بذور علفهاي هرز از طريق آب به روش غرقابي 
-                         انتقال بذور علفهاي هرز بوسيله باد
-                         عدم انتقال صحيح علفهاي هرز حذف شده به خارج از فضاي سبز
-                         انتقال بذور علفهاي هرزاز طريق چسبيدن به لباس كارگران،وسايل باغباني و..    
        براي مبارزه با علفهاي هرز بايد شناخت كاملي از نظر طول دوره رشد ،  نحوه تكثير ، فصل رويش ، محل رويش ، نحوه تغذيه آنها و ....داشته باشيم تا بتوان در زمان مناسب و با كمترين هزينه موفق به كنترل علفهاي هرز شويم .
 
راههاي كاهش علفهاي هرز       
براي كاهش علفهاي هرز چند روش كلي را ميتوان دنبال نمود
1- تقويت فضاي سبز اصلي تا در رقابت با علفهاي هرز پيروز شوند
2 -   مبارزه مكانيكي با علفهاي هرز
 3-   مبارزه شيميايي با علفهاي هرز
 4-   مبارزه بيولوژيكي با علفهاي هرز
           1- در بحث تقويت فضاي سبز اولين مورد كه بايد رعايت گردد انتخاب    گونه و واريته مناسب و قوي براي ايجاد فضاي سبز يك منقطه مد نظر مي باشد كه مي توان مطالعات كافي در اين زمينه انجام و با دانستن شرايط مناسب رشد و نموگونه هاي گياهي نسبت به انتخاب آن اقدام نماييم تا در آينده بتواند شرايط محيطي را به خوبي تحمل نمايد و براي كاشت اين گونه خاص نيز از پايه هاي قوي آن استفاده نماييم.يكي ديگر از عوامل مهم افزايش تراكم كاشت   گونه اصلي ميباشد تا فضا براي رشد علفهاي هرز محدود گردد . بعد ازكاشت و احداث فضاي سبز مورد نظر بايد به طور مرتب با تيمارهاي لازم به حمايت   از آن بپردازيم مثلا اگر از ضعف ماده غذايي خاصي رنج ميبرد با انتخاب درست كود آنرا تقويت نماييم . البته اجراي درست عمليات هرس ، انجام به موقع شخم باغچه ها ، به حداقل رساندن آسيبها و صدمات وارده به فضاي سبز در اثر فعاليتهاي بشري و....... را ميتوان در جهت تقويت فضاي سبز در نظر گرفت .
       
 2- دومين روش مبازره با علفهاي هرز ، روش مكانيكي است كه در اين روش اولويت با پيشگيري بوده و استفاده از آب و كود و بذور عاري از علفهاي هرز از جمله آنها است . در اين روش ريشه كني و وجين نمودن علفهاي هرز ،سوزاندن آنها ، يخ آب زمستاني ، اجراي شخم عميق به وسيله ديسك در جنگلكاريهاي با وسعت بالا و يا بوسيله بيل در فضاهاي كوچك جهت   دفن نمودن بذور علفهاي هرز با قوه ناميه كم ، جمع آوري ريشه هاي علفهاي هرز   بخصوص مرغ ، حذف فيزيكي علفهاي هرز قبل از گل دادن و پاشيدن مالچ كه    شامل كاه و كلش گندم ، خرده هاي چوب حاصل از خرد نمودن شاخه هاي هرس شده درختان به ضخامت حدود بيش از 5 سانتي متر روي خاك باغچه جهت جلوگيري از رسيدن نور به بذور علفهاهي هرز و در نتيجه مانع شدن ازرشد آنها را ميتوان ذكر نمود . 
 
      3- روش مبارزه ديگري كه ميتوان ذكر نمود مبارزه شيميايي است كه اگر علفهاي هرز از تراكم بالايي برخوردار بوده و زمان كوتاهي جهت حذف كردن آنها داشته باشيم از سموم شيميايي استفاده مينماييم.
         يك علف كش خوب بايد از نظر قيمت مقرون به صرفه بوده و براي   انسان ، دام ، محيط زيست ضرر كمتري داشته و دوره پايداري كمتري نيز داشته باشد. درهنگام استفاده از علف كشها بايد دقت زيادي نمود كه سم با درختان و ديگر اجزاء فضاي سبز تماس پيدا ننمايند و انتخاب درست نوع علف كش ، زمان و مقدار مناسب مصرف از اهميت بالايي برخوردار ميباشد. علف كشها را ميتوان از طريق نوع تاثيرگذاري تقسيم بندي نمود.
      يكسري از علف كشها از طريق خاك مصرف ميشوند كه اين سموم از مشتقات اوره بوده و برروي ذرات خاك تا مدتي خاصيت سمي خود راحفظ مي نمايند و در صورتي كه علفهاي هرز رشد زيادي داشته باشند ابتدا به روش مكانيكي آنها را حذف و سپس علف كش را مصرف مينماييم. 
يكي از روشهايي كه ميتوان از علف كشهاي خاك مصرف استفاده نمود روشي بنام هربيگيشن است كه علف كش را در آب آبياري حل نموده و زمين مورد نظر را آبياري مينمايند. مقدار مصرف سم بسته به حلاليت آن، نوع خاك، نوع گياه و عمق منطقه توسعه ريشه متفاوت ميباشد وبايد دقت شود مكان مورد نظر كم شيب بوده     تا آب و سم به صورت يكنواخت پخش گردد . از مزاياي اين روش كاهش زمان وهزينه هاي سم پاشي ميباشد و در شرايط نامساعد جوي مانند باد ، باران و..... ميتوان از اين روش استفاده نمود .
        نوع ديگر علف كشها از طريق تماس مستقيم تاثيرگذار ميباشند و قسمتهايي ازگياه كه سم مستقيم به آن برخورد ميكند از بين ميروند ولي امكان دارد   ريشه هاي دائمي ، ريزوم و پياز گياه آسيبي نبيند و قدرت رويش خود را حفظ نمايد به همين دليل معمولا اين سموم را براي علفهاي هرز يكساله استفاده مينمايند .
        از ديگرعلف كشهاكه ميتوان نام برد نوع سيستماتيك ميباشند كه به هر نقطه ازگياه كه تماس پيدا نمايند جذب آن شده و از طريق آوندهاي گياه به تمام اندامهاي آن منتقل شده و گياه را از بين ميبرند . اين سموم با اثر تخريبي خود قادرند علفهاي هرز دائمي را از بين ببرند ، بنابراين در مصرف آنها دقت بسيار بايد نمود كه تماسي با درختان و گونه هاي فضاي سبز تماس پيدا ننمايند.
علف كشها را ميتوان از نظر زمان مورد استفاده كه بسته به نوع تاثيرگذاري آنها نيز ميباشد طبقه بندي نمود .اين سموم را با توجه به رشد علفهاي هرز ميتوان به سه گروه تقسيم بندي نمود.
        اولين گروه علف كشها پيش كاشت ميباشند كه قبل از كاشت گياه اصلي در خاك مصرف مي نمايند و قادرند بذور علفهاي هرز در حال رويش را نابود نمايند وهمانگونه كه مشخص ميشود اين علف كشها خاك مصرف بوده و بايد در مصرف آنها دوره كارنس سم و حساسيت بذور را مد نظر داشت .
        نوع ديگر علف كشها در مرحله پيش رويش مصرف ميشوند و زماني كه گياه اصلي كاشت شده است ولي هنوز رويش نكرده اند قادرند علفهاي هرز را از بين ببرند .
        آخرين گروه علف كشها پس رويش ميباشند كه پس از سبز شدن گياه اصلي   و علفهاي هرز استفاده ميشود و در هنگام مصرف بايد دقت نمود به گياه اصلي   آسيب نرسد .
 
 
        4- با توجه به اينكه كنترل علفهاي هرز با علف كش هاي شيميايي    در صورتيكه كنترل نشده باشد باعث بروز مشكلاتي در انسانها ، حيوانات و محيط زيست خواهد شد ، راههاي حذف علفهاي هرز غير شيميايي از جمله مكانيكي ، بيولوژيكي از اهميت بالايي برخوردار ميباشد و منظور از مبارزه بيولوژيك استفاده سنجيده از عوامل طبيعي دشمن براي كنترل علفهاي هرز ميباشد.
        از طرفي علف كشهاي زيستي هم وجود دارند كه بر پايه موجودات زنده از قبيل قارچ ، باكتري و تك سلولي ها توليد ميشوند . اين علف كشها محتوي قارچهاي بيماريزاي گياهي ميباشند كه بصورت پودر در خاك يا بصورت اسپري روي شاخ و برگ گياه هدف به كار برده شده و از رشد علفهاي هرز جلوگيري      مي كنند و از دوره ماندگاري طولاني در طبيعت برخوردار ميباشند . اين علف كشها جهت تاثيرگذاري احتياج به رطوبت داشته و به گونه ايي مي باشند كه از لحاظ ژنتيكي دچار موتاسيون نشده و با مواد شيميايي كشاورزي سازگار مي باشند .
        علف كشهاي زيستي نسبت به علف كشهاي شيميايي داراي ميزبان اختصاصي بوده اما علف كشهاي شيميايي بر روي خيلي از گونه هاي گياهي تاثير گذار    ميباشند . از ديگر روشهاي بيولوژيكي ميتوان به كاشت بعضي گياهان اشاره نمود چون بعضي از گياهان با ترشح موادي از رشد ساير گياهان در نزديكي خود جلوگيري ميكنند و ميتوان با پوشش دادن با اين گياهان مانع از رشد علفهاي هرز شويم .
        در باغهاي كوچك ميتوان با چرانيدن گاو،گوسفند علفهاي هرز را كنترل نموده و اردك و غاز نيز در باغ ميتواند علفهاي هرز باريك برگ و مرغ و قياق را بخوبي كنترل نمايند.
نتيجه گيري
         باتوجه به مطالب ذكر شده نتيجه ميگيريم كه با مديريت صحيح علفهاي هرز ميتوان از وجود آنها بهره كافي برد و در صورتي كه   حذف آنها لازم باشد ارائه يك راه حل كلي براي حذف علفهاي هرز               منطقي به نظر نميرسد و با توجه به شرايط و مكان هر منطقه و نوع علف هرز روئيده شده در آنجا روشي خاص را براي حذف آنها در نظر ميگيريم   البته به كاربردن چند روش تلفيقي براي بدست آوردن نتيجه مطلوب               منطقي به نظر ميرسد.